İZMİRİN GELENEKLERİ

 

 

 

İZMİRİN GELENEKLERİ

 

Geleneksel yemekler

İzmir denince Sütlü balık yemeden dönmek olmaz. Kordon'daki Deniz Restaurant'a konuk olup Hayrettin Usta'nın ikramı olan Sütlü balık yiyoruz. Lagos balığı ile hazırlanmış. Fesleğen soslu balık kavurması da bir harika. Yağda hafif kızartılmış lagos filetolar tereyağı, domates, yeşilbiber, krema ve fesleğen ile damağımızda derin izler bırakıyor. İzmir'de balık ve deniz ürünleri üzerine müthiş bir mönü çıkıyor karşınıza. Tuzda lagos, Subye yumurtası güveci, Balık köftesi, Sardalya buğulaması, Asma yaprağında barbunya, Midye kızartması, Midye dolması, Dilbalığı fileto şiş, Kâğıtta sardalya, Kefal balığıyla hazırlanan Kakavya, papalina balığından yapılan Papalina tavası... Nedim Atilla'dan geleneksel İzmir yemeklerini aktarım isterseniz: Akıtma, Bulamaç çorbası, Dalgan döndermesi, Fava, Fırında kabak, Gerdan kebabı, Ispanak kıtır ve sufle, İzmir böreği, Koruklu dana yahni, Sardalya sarma, Yoğurtlu taze börülce...

İzmir mutfağında Boşnaklar, Arnavutlar, Levanten ve Yahudilerin de önemli bir etkisi olmuş. Selanikliler İzmir'de özellikle paça-çorba kültürünü yaygınlaştırmışlar. Sebze yemeklerinin bir kısmı da ortak. Örneğin; kemer patlıcan, ayşekadın fasulye ve enginar yemekleri...

İZMİR'İN GELENEKSEL OYUNLARI

İzmir ve çevresi geleneksel oyunlar yönünden çok zengindir. Kentleşme sonucu il merkezin de canlılığını yitiren oyunlar, çevre ilçelerle ve köylerde günümüzde de sürdürülmektedir. Düğün, nişan, törenlerin de yapılan halk oyunları, seyirlik oyunlar köklü gelenek-lerin yavaş yavaş yitirilen yaşama biçimini yansıtır. Çocuk oyunları il merkezlerinde ve ilçeler de hala yaygınlığını korumaktadır. İzmir ve çevresi halk oyunları yönünden zeybek bölgesine girer. Orta Anadolu'nun doğu ve kuzey bölgelerinde görülen zeybek İzmir'de nişan ve düğün törenlerinde tek yada topluca oynanır. Araştırmalar günümüzde Ege'de oturanların önceleri Ankara, Eskişehir, Konya yörelerinde yaşadığını ortaya koymaktadır. Azınlıkların bu bölgelerden ayrılmasıyla Ege'ye göç etmeleri ile oyunları buraya getirmişlerdir, ve yaygınlaştırmışlardır. Ödemiş, Tire ve Bergama zeybeklerinde de bu biçimsel ayrılığı görmekteyiz.


SEYİRLİK VE ORTAOYUNLARI

İzmir'in ilçe ve köylerinde düğün,nişan toplantılarında oynanan seyirlik oyunlar, halkın başlıca eğlenceleridir.Seyirlik ve ortaoyunları günümüzün kitle iletişim araçlarının yaygınlaşması ve başka yörelerden yapılan göçlerle özgünlüklerini yitirmişlerdir.Yinede canlılığını koruduğu yerler vardır.Örneğin; Seferihisar ve çevresinde oynanan seyirlik ve ortaoyunları olan Osmanım, Yutturmam Oyunu, Sarımsak satmam ortaoyunu, Soğan köklemece gibi.


SAMAH :

İzmir yöresinde yaşayan Tahtacılar arasında yaygındır.Toplu eğlencelerde samah için büyük bir odada toplanılır.Kimi köylerde kadın, erkek yan yana kimi köylerde ise ayrı ayrı oturulur.”Mürşit “ (Topluluğun dini lideri), Mürebbi bacısını (Kadın topluluğunun başı) çağırır.Bacı gelerek mürşide dolu (İçki) sunar.Sonra bacı, kendisi ile Semah (Samah) edecek erkeği niyaz eder (Boynuna sarılır gibi yapar, selam verir).Sonra birlikte semah darına dururlar.(Ortaya çıkarlar); omuz omuza ve yüz yüze birbirlerini selamladıktan sonra, sazcı sazını alarak nefes (Dinsel deyiş) söyler.Çiftler semah yapar.Semah bitince, bacı önce samah yaptığı erkeğe dolu verir; sonra mürşitten başlayarak herkese dolu dağıtır.Daha sonra öbür çiftler kalkarak samahı sürdürür.Samahlar en çok dokuz zamanlı olur.Oyuncuları zarif devinimlerle birbirlerine h,ç değmeden oynarlar. Samahlar, ağır ve hareketli olarak ikiye ayrılır.İlk bölüme ağırlama denir.Bu bölümde erkek, kollarını sağa sola hareket ettirir.Kadın kollarını omuzdan daha yukarıya kaldırmamak üzere aynı hareketi yanlara doğru yapar.Çiftin hareketleri büyük bir uyum içindedir. Ağırlamayı hareketli bölüm izler.Buna yeldirme denir.Burada çiftler yeniden niyazlaşır.Yüzler birbirine dönük ve daha yaklaşmış olarak birkaç metrelik alan içinde gider ve dönerler.Oyun bitince çiftler yeniden niyazlaşıp otururlar.


KIRKLAR SAMAHI :

En az dört, en çok oniki kişiyle oynanır.Oyuncular niyazlaşır, erkekler bir yana, kadınlar öbür yana karşılıklı dizilir.Saz çalmaya başlayınca, herkes olduğu yerde ayaklarını öne arkaya atarak oynamaya başlar.Sazende üç nefeste bu oyunu ağırlar, dönek havasını çalmaya başlayınca oyuncularda sağ ayakla ilerler, sağ kollarını öne uzatır.Üç nefes sonra ; “Allah, Allah,Allah” denir.Oyundaki kadınlar, erkeklerin arasında diz çöker.Şemsi denilen bir erkek, sol baştaki kadından başlamak üzere, tüm oyunculara dolu sunar.Daha sonra sol baştaki kadın topluluğun tümüne dolu dağıtır.En son “Şemsi'ye” verir.Birlikte içer ve niyazlaşırlar.Kadın yere de niyaz eder ve yerine oturur.

GENEL İZMİR KOSTÜMÜ

Batı Anadolu'da İzmir çevresinde süslenmeye büyük önem verilir.Anadolu'nun hiçbir bölgesinde bu denli önem verilmemiştir.Özellikle çekici yanlarını belirtmenin gizini çok iyi bilerek, onu vurgulayacak biçimi uyguluyorlar ki, bu İzmir'li kadınların yüzyıllar boyu ortak özellikleridir. O zamanlarda Anadolu'nun zengin, ünlü kumaşlarını giyerlerdi.Krep işli ipekler, mücevher, klasik incilerle bezenmiş fesleri ile görünürlerdi.Kocanın tüm zenginliği kadının göğsü ve başındaydı.Elmas ve pırlantalar sosyal sınıfların yerini belirliyordu.Mücevherlerin en önemlisi “Persani” denilen, (çiçek biçimde elmas iğnedir).Yada “Gargantina” denilen iri incilerden yapılmış mücevher takılardı.Birde “Kaymataz” denilen ince altın zincirlerden örülmüş bir şerit tasma vardır.Bileziklerde bol ve çokça takılır.İzmir'li Yunanlı kadınlar ağır mücevherler kullanılırlardı.Takılar; bilezik, küpe, madalyon, yüzük, altın boyun zincirleri ki bu zincirler bazen dize kadar inerdi.Evlenme günlerinde bütün bu takıları yüklenip, yüzlerine de altın yaldız sürerlerdi.Kıyıdan içlere gidildikçe (İzmir, Manisa, Aydın, Balıkesir) gelenekler birbirlerinden ayrılmaz hal alır.Zeybek oyun ve türküleri de bunu kanıtlar.

 

 

 

 

 

                                                                            

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !